Potrafisz odróżnić bota od człowieka? 50% ludzi nie potrafi

W 2024 roku znacznie zmienił się krajobraz cyfrowy, jako że zautomatyzowane boty przejęły 51% całego ruchu w internecie¹. Zmiana ta dokonała się w niesamowicie szybkim tempie dzięki nagłemu upowszechnieniu się sztucznej inteligencji (AI) i dużych modeli językowych (LLM), co sprawiło, że tworzenie i skalowanie botów stało się dużo łatwiejsze. Najwięcej namieszały boty społecznościowe – według dostępnych danych popularne platformy co roku usuwają 6,3 mld fałszywych kont i 11,1 mld postów ze spamem². Te liczby nie są tak zaskakujące w kontekście tego, że w darknecie można kupić fałszywe konta w mediach społecznościowych już za 0,08 USD³.

Aby zrozumieć wpływ botów społecznościowych na internautów, eksperci Surfshark przeprowadzili wyjątkowe badanie „Bot or Not?”⁴ (czyli „Bot czy nie?”) we współpracy ze studentami studiów magisterskich na kierunku projektowanie interakcji z uniwersytetu w Malmö.

Wyniki zebrane podczas tego tygodniowego eksperymentu, w którym uczestnicy mieli wskazać, czy mają do czynienia z botem, czy z człowiekiem, pokazują, jak duży wpływ mają na nas boty w internecie. Dotyczy to w szczególności osób starszych, ale także internautów, którzy zaciekle bronią swoich opinii na temat gorących tematów politycznych i społecznych, oraz użytkowników, którzy preferują Facebooka i Threads.

Kto wziął udział w badaniu?

Badanie „Bot or Not?”⁴ to interaktywna gra symulacyjna na czas, zaprojektowana tak, by sprawdzić, czy uczestnik potrafi odróżnić komentarze prawdziwych internautów od tekstów pisanych przez boty. Gracz trafia w sam środek symulowanej sekcji komentarzy w mediach społecznościowych, a jego zadaniem jest rozpoznanie, które komentarze zostały napisane przez bota. Każdy gracz ma maksymalnie 120 sekund na to, by zidentyfikować 10 komentarzy bota na cztery różne tematy: dwa „lekkie” (centra danych i pizza z ananasem) i dwa „gorące” (migracja i prawa kobiet). 

W badaniu wzięło udział 710 uczestników, którzy zgodzili się udostępnić nam swoje wyniki.

Gra jest teraz dostępna w internecie i każdy może w nią zagrać.

Połowa ludzi nie potrafi odróżnić bota od człowieka

Okazało się, że gra wcale nie jest taka prosta – tylko nieco ponad połowie uczestników udało się rozpoznać boty AI w mediach społecznościowych. We wszystkich grupach wiekowych 53% uczestników wygrało grę (czyli znalazło więcej botów niż błędnie oznaczyło komentarz człowieka jako bota), a niemal połowa badanych (47%) przegrała.

Aby jednak dokładnie zrozumieć, jak doszło do tego, że uczestnicy wygrywali lub przegrywali, przeanalizowaliśmy dwa konkretne wskaźniki behawioralne: wykrywalność botów i dokładność.

• Wykrywalność botów: mierzy, ile botów uda się rozpoznać graczowi. Wskazuje, jak dobrze gracz radzi sobie z identyfikowaniem botów podczas interakcji w internecie. Niski wynik w zakresie wykrywalności botów oznacza, że graczowi nie udaje się ich wyłapać.
• Dokładność: mierzy, jak często gracz ma rację, gdy wskazuje, że komentarz został napisany przez bota. Jeśli wynik w zakresie dokładności jest niski, oznacza to, że gracz prawdopodobnie błędnie oznacza ludzi jako boty. Jest to niebezpieczne i może doprowadzić do tego, że prawdziwi ludzie będą uciszani i blokowani w mediach społecznościowych lub staną się ofiarami zbiorowej nagonki z powodu internetowej paranoi.

Wśród wszystkich 710 uczestników średni wskaźnik wykrywalności botów wyniósł 58%, a średnia dokładność – 66%. Jeśli jednak podzielimy wyniki według danych demograficznych, różnice stają się bardziej widoczne.

Młodsi gracze najlepiej identyfikują boty, podczas gdy starsi pozostają w tyle

Wiek to jeden z najważniejszych czynników, który decyduje o tym, czy internauta jest w stanie bezpiecznie poruszać się po internecie. Nasze badanie ujawniło „przepaść pokoleniową” u użytkowników po czterdziestce.

• Najmłodszym graczom (do 20 lat) najlepiej szło wykrywanie botów – rozpoznali 65% wszystkich botów i zanotowali dokładność na poziomie ponad 71%, co oznacza, że rzadziej oznaczali prawdziwe osoby jako boty.
• Wyniki utrzymywały się na relatywnie podobnym poziomie w grupie dwudziesto- i trzydziestolatków, ale były znacznie słabsze w przedziale wiekowym od 41 do 50 lat. Wskaźnik wykrywalności botów w tej grupie spadł do zaledwie 42%, a dokładność spadła do 59%. Graczom w wieku ponad 50 lat poszło tylko nieznacznie lepiej. Generalnie gracze ze starszych grup wiekowych mieli problem z wykrywaniem ukrytych botów i częściej błędnie oznaczali prawdziwe komentarze jako teksty pisane przez boty.

Fani Reddita i X lepiej wykrywają boty niż fani Facebooka

Podczas badania pytaliśmy uczestników też o to, z jakiej platformy mediów społecznościowych najczęściej korzystają. Co ciekawe, znalazło to przełożenie na skuteczność w zakresie identyfikowania botów.

• Najlepiej poszło użytkownikom Reddita i X. Gracze, którzy wskazali te platformy jako swoje ulubione, osiągnęli najwyższy wynik w zakresie wykrywalności botów – na poziomie 68%. Poza tym użytkownicy X zanotowali dużą dokładność (71%). Być może charakter tych platform, czyli opieranie się na komentarzach i wymianie argumentów w formie tekstowej, rozwija w ich użytkownikach lepsze umiejętności wykrywania botów.
• Co ciekawe, użytkownicy preferujący TikToka okazali się najbardziej ostrożni: wykazali się największą dokładnością spośród użytkowników wszystkich platform – 72%. Wprawdzie nieco słabiej szło im z identyfikowaniem botów (61%) niż redditorom i użytkownikom X, ale byli bardziej dokładni.
• Najgorzej z fałszywymi kontami poradzili sobie użytkownicy Facebooka: wykrywalność botów w tej grupie była zaskakująco niska (47%, co daje drugi najgorszy wynik po Threads z 40%), a dokładność okazała się najgorsza (55%) spośród wszystkich popularnych platform. Oznacza to, że ci użytkownicy najgorzej radzili sobie z identyfikacją botów w mediach społecznościowych, ale byli też najbardziej skłonni fałszywie oskarżać ludzi o to, że są botami.

Najlepiej wykrywają boty internauci, którzy z umiarem korzystają z mediów społecznościowych

Czy spędzanie dużych ilości czasu w mediach społecznościowych sprawia, że ktoś jest lepszy w rozpoznawaniu fałszywych kont? Tak, ale tylko do pewnego momentu.

• Użytkownicy, którzy przyznali, że „nie korzystają z mediów społecznościowych”, byli generalnie mało skuteczni, notując 40-procentową wykrywalność botów i 58-procentową dokładność.
• Gracze sprawdzający media społecznościowe kilka razy dziennie poradzili sobie dużo lepiej (z wynikiem, odpowiednio, 59% i 67%). Z tym że „ciągłe bycie online” niestety nie przełożyło się na superumiejętności w walce z botami społecznościowymi. Użytkownicy korzystający z mediów społecznościowych „niemal cały czas” zanotowali nieco gorsze wyniki w zakresie błędnego oznaczania ludzi jako boty (63-procentowa dokładność) niż użytkownicy sprawdzający swoje konta kilka razy w tygodniu (70-procentowa dokładność).

Gdy emocje biorą górę, wykrywalność botów spada

W grze wykorzystaliśmy cztery różne tematy. Wybraliśmy dwa tematy, które uznaliśmy za „lekkie” i mniej angażujące emocjonalnie dla większości osób (centra danych i pizza z ananasem) oraz dwa bardziej polaryzujące i budzące większe emocje (migracja i prawa kobiet).

Wyniki naszego eksperymentu były zaskakujące. Dane sugerują, że angażowanie się w dyskusje na temat wrażliwych kwestii politycznych lub społecznych może osłabiać zdolność do wykrywania botów i jednocześnie zwiększać skłonność do błędnego oskarżania prawdziwych ludzi o to, że są botami.

Gdy uczestnicy badania byli spokojni, a dyskusja toczyła się wokół tematów ogólnych, całkiem nieźle radzili sobie w rozpoznawaniem botów:

• Centra danych: W tej bardziej technicznej debacie uczestnicy osiągnęli najwyższy wynik wykrywalności botów (czyli identyfikowali większość botów) na poziomie 71% oraz wysoki wynik w zakresie dokładności (76%). To sugeruje, że gdy dana kwestia nie wzbudza w nas emocji, jesteśmy w stanie wykrywać więcej botów i rzadziej oskarżać ludzi o bycie botem.
• Pizza z ananasem: Nawet podczas tej nieco bardziej gorącej dyskusji popkulturowej użytkownicy potrafili się skupić, znajdując 64% botów z dokładnością na poziomie 69%.

W momencie, gdy gra przeszła na bardziej emocjonalne i polaryzujące problemy, umiejętności wykrywania botów naszych uczestników spadły:

• Migracja: Gdy debata została skierowana na bardziej polityczne tematy, wskaźnik wykrywalności botów spadł do 54%, co oznacza, że niemal połowa botów społecznościowych oszukała uczestników. Wskaźnik dokładności też obniżył się do 63%, pokazując wzrost paranoi w internecie w postaci rzucania na ludzi oskarżeń o bycie botami.
• Prawa kobiet: Ten temat okazał się najtrudniejszy dla uczestników pod kątem identyfikacji botów. Wskaźnik wykrywalności botów spadł do 49%, co oznacza, że użytkownicy przegapili więcej botów, niż znaleźli. Co gorsza, dokładność spadła do 61%, więc uczestnicy częściej oznaczali treści napisane przez człowieka jako treści wygenerowane przez bota.

Czy można uchronić się przed botami?

Żyjemy w czasach, w których praktycznie nie da się rozpoznać różnicy pomiędzy botem a człowiekiem w internecie. Na szczęście przed botami można się chronić – sprawdź nasze wskazówki:

• Weź głęboki oddech, zanim zareagujesz. Boty oparte na generatywnej AI żerują na emocjonalnych i impulsywnych reakcjach. Jeśli post wzbudza w Tobie złość, strach lub poczucie pilności, odczekaj kilka minut, zanim cokolwiek odpowiesz, udostępnisz lub klikniesz.
• Nigdy nie klikaj podejrzanych linków ani nie pobieraj plików od osób poznanych w internecie.
• Ostrożnie podchodź do wiadomości od nieznanych osób. Nieznajomy nagle wysyła Ci wiadomość o chęci nawiązania bliższej znajomości, proponuje inwestycję lub niesamowitą okazję lub prosi o przeniesienie rozmowy na WhatsAppa lub Telegram? Uważaj – to popularny schemat oszustwa w wykonaniu botów.
• Chroń swoje dane osobowe. Nie udostępniaj swojego numeru telefonu, adresu, danych dowodu ani informacji finansowych w prywatnych wiadomościach osobom, które znasz tylko z internetu.
• Zanim zaufasz, sprawdź. Jeśli „znajomy”, „celebryta” lub „oficjalne” konto kontaktuje się z Tobą z nietypową prośbą, potwierdź to przez inny kanał. Zadzwoń do znajomego, wejdź na zweryfikowane konto lub zadaj pytanie, na które odpowiedź będzie znała tylko prawdziwa osoba.
• Sceptycznie podchodź do „virali”. Jeśli jakaś treść została stworzona tak, by wzbudzić określone emocje, a ktoś żąda, by ją natychmiast udostępnić, może pochodzić z farmy botów. Zanim cokolwiek podasz dalej, sprawdź źródło.
• Używaj wbudowanych zabezpieczeń platformy. Włącz uwierzytelnianie dwuskładnikowe, zmień ustawienia osób, które mogą pisać do Ciebie bezpośrednio, i zgłaszaj lub blokuj podejrzane konta.
• Aktualizuj swoje aplikacje i urządzenia. Wiele botów wykorzystuje przestarzałe oprogramowanie.

Podsumowanie

Wyniki naszego eksperymentu z wykrywaniem botów podważają dotychczasowe podejście do umiejętności korzystania z technologii cyfrowych i bezpieczeństwa w internecie. 53% uczestników badania wygrało grę (znalazło więcej botów niż błędnie zidentyfikowało ludzi jako boty). Z tym że prawie połowa uczestników – 47% – nie zdołała tego zrobić. To sugeruje, że jeśli chcemy identyfikować boty, nie możemy już polegać wyłącznie na naszych umiejętnościach analizowania niuansów tekstowych lub dostrzegania robotycznego tonu.

Wykrywanie ukrytych botów zależy w dużej mierze od naszego wieku, stanu emocjonalnego, tematów, które omawiamy, czasu spędzanego w mediach społecznościowych i platform, z których korzystamy.

Metodologia

W badaniu przeanalizowaliśmy dane wygenerowane przez 710 uczestników, którzy zagrali w interaktywną grę symulacyjną „Bot or Not?”. Mechanizmy gry i rozgrywki stworzyli studenci kierunku projektowanie interakcji z uniwersytetu w Malmö na wystawę UNFOLD – konkurs projektowania skierowany do uniwersytetów na całym świecie i towarzyszący Milan Design Week, czyli największym targom designu na świecie. Podczas trwającej tydzień wystawy goście byli zapraszani do udziału w badaniu.

Prawie połowa naszych graczy (47%) była po dwudziestce (21–30 lat). Nastolatki i młodsi gracze (do 20 lat) stanowili 8% badanej grupy, podczas gdy użytkownicy w wieku 31–40 lat – 14%. Podobnie wyglądały starsze grupy wiekowe, z przedziałami 41–50 i 50+ stanowiącymi 7% badanych (17% graczy nie ujawniło swojego wieku).

Uczestnicy mieli za zadanie wcielić się w rolę moderatorów treści i zidentyfikować komentarze generowane przez boty w symulowanej sekcji komentarzy w mediach społecznościowych. Każdy gracz miał 120 sekund na zapoznanie się z komentarzami na temat jednego z czterech tematów o różnym zabarwieniu emocjonalnym: centra danych, pizza z ananasem, migracja i prawa kobiet.

Wyniki uczestników zmierzyliśmy za pomocą dwóch podstawowych wskaźników behawioralnych: wykrywalność botów i dokładność:

• wykrywalność botów mierzy odsetek botów, jakie gracz zidentyfikował, obliczając umiejętność wyłapywania treści napisanych przez sztuczną inteligencję;
• dokładność mierzy wiarygodność wskazań gracza, obliczając umiejętność unikania błędnego oznaczania ludzi jako boty.

Następnie przeprowadziliśmy eksploracyjną analizę opisową zbioru danych. Polegała ona na obliczeniu surowych średnich wyników w zakresie wykrywalności botów i dokładności dla całej badanej próby liczącej 710 graczy, aby ustalić wartości odniesienia. Następnie podzieliliśmy te średnie według danych demograficznych (przedziały wiekowe, ulubiona platforma społecznościowa i częstotliwość korzystania) oraz czynników środowiskowych (cztery tematy debaty). Dzięki tej analizie udało nam się określić ogólne trendy behawioralne, takie jak „przepaść pokoleniowa” i wpływ podziału na platformy, zanim zastosowaliśmy bardziej rygorystyczne kryteria matematyczne do naszych zmiennych porządkowych i ciągłych.

Gra „Bot or Not?”4 cały czas jest dostępna online, co oznacza, że aktywnie gromadzimy dane. W miarę jak coraz więcej graczy sprawdza swoje cyfrowe instynkty, będziemy nadal analizować wyniki i publikować ich aktualizacje w przyszłości.

Pełna dokumentacja badania jest dostępna tutaj.

Sprawdź kulisy badania „Bot or Not?”:

Przypisy

¹ Bad Bot Report (2025)

² Surfshark (2026). Surrounded by scams: two major social media platforms remove more fake accounts than they have active users 

³ Euronews (2025). Cheap online fake accounts make misinformation a thriving underground market

⁴ Bot or Not? The Bot Detection Game